استاندارد های ضد آب و انواع آن؛ تفاوت IPX4، IPX5، IPX7 و IP67

بسیاری از کاربران تصور می کنند همه محصولاتی که با عنوان ضد آب یا Waterproof عرضه می شوند، عملکرد یکسانی دارند. در حالی که میزان مقاومت هر دستگاه به استانداردی بستگی دارد که برای آن تعریف شده است. به همین دلیل ممکن است دو محصول ظاهرا مشابه، در برابر تماس با آب رفتار کاملا متفاوتی داشته باشند؛ یکی تنها در برابر پاشش قطرات آب دوام بیاورد و دیگری بتواند برای مدت مشخصی درون آب غوطه ور شود.

اینجاست که استاندارد های IP اهمیت پیدا می کنند. کدهایی مانند IPX4، IPX5، IPX7، IP67 و IP68 تنها چند حرف و عدد نیستند، بلکه نتیجه آزمایش های مشخصی هستند که میزان مقاومت دستگاه در برابر نفوذ آب و در برخی مدل ها، گرد و غبار را نشان می دهند. آشنایی با این استاندارد ها کمک می کند هنگام خرید هندزفری بلوتوث، اسپیکر، ساعت هوشمند، گوشی موبایل یا سایر لوازم الکترونیکی، انتخاب دقیق تری داشته باشید.

استاندارد IP چیست و چرا اهمیت دارد؟

استاندارد IP که مخفف عبارت Ingress Protection یا درجه حفاظت در برابر نفوذ است، یک سیستم بین المللی برای مشخص کردن میزان مقاومت تجهیزات الکترونیکی در برابر نفوذ عوامل خارجی مانند گرد و غبار و آب به شمار می رود. این استاندارد توسط کمیسیون بین المللی الکتروتکنیک (IEC) تدوین شده تا همه تولیدکنندگان از یک معیار یکسان برای ارزیابی مقاومت محصولات خود استفاده کنند.

کد IP معمولا از دو حرف و دو عدد تشکیل می شود. هر بخش اطلاعات مشخصی درباره میزان حفاظت دستگاه ارائه می دهد.

IP: نشان می دهد محصول بر اساس استاندارد درجه حفاظت ارزیابی شده است.

• عدد اول: میزان مقاومت در برابر ورود اجسام جامد و گرد و غبار را مشخص می کند. این عدد از 0 تا 6 متغیر است و هرچه مقدار آن بیشتر باشد، حفاظت دستگاه در برابر ذرات جامد بیشتر خواهد بود.
• عدد دوم: میزان مقاومت دستگاه در برابر نفوذ آب را نشان می دهد. این عدد از 0 تا 9 متغیر است و هر سطح بیانگر نتیجه آزمایش های متفاوتی مانند پاشش آب، باران، فشار آب یا غوطه وری در آب است.

برای مثال، اگر روی یک اسپیکر عبارت IP67 درج شده باشد، عدد 6 نشان می دهد که دستگاه در برابر نفوذ گرد و غبار کاملا محافظت شده است و عدد 7 نیز بیانگر این است که محصول توانسته آزمایش غوطه وری موقت در آب را با موفقیت پشت سر بگذارد.

مفهوم حرف X در استاندارد های IPX

یکی از رایج ترین سوالات هنگام بررسی مشخصات محصولات الکترونیکی این است که حرف X در استاندارد هایی مانند IPX4، IPX5 یا IPX7 چه مفهومی دارد. در استاندارد IP، حرف X به این معناست که محصول از نظر مقاومت در برابر ورود اجسام جامد و گرد و غبار آزمایش یا درجه بندی نشده است. به عبارت دیگر، سازنده فقط نتیجه تست مقاومت در برابر آب را اعلام کرده و اطلاعاتی درباره میزان حفاظت در برابر گرد و غبار ارائه نداده است.

برای درک بهتر، به این دو نمونه توجه کنید:

• IPX7: دستگاه از نظر مقاومت در برابر آب آزمایش شده و توانسته استاندارد سطح 7 را کسب کند، اما درباره مقاومت آن در برابر گرد و غبار اطلاعاتی وجود ندارد.
• IP67: دستگاه علاوه بر اینکه در برابر نفوذ کامل گرد و غبار مقاوم است، آزمایش مقاومت در برابر آب در سطح 7 را نیز با موفقیت پشت سر گذاشته است.

به همین دلیل، نمی توان گفت IPX7 و IP67 کاملا یکسان هستند. هر دو از نظر مقاومت در برابر آب در یک سطح قرار می گیرند، اما تنها استاندارد IP67 میزان حفاظت در برابر گرد و غبار را نیز مشخص می کند.

نکته مهم دیگر این است که وجود حرف X به معنای نفوذ پذیر بودن دستگاه در برابر گرد و غبار نیست. در برخی موارد، محصول ممکن است از نظر طراحی مقاومت مناسبی در برابر ذرات داشته باشد، اما تولید کننده این بخش را آزمایش نکرده یا نتیجه آن را اعلام نکرده است. بنابراین تنها بر اساس وجود حرف X نمی توان درباره عملکرد واقعی دستگاه در برابر گرد و غبار قضاوت کرد.

استاندارد های ضد آب چگونه آزمایش می شوند؟

وقتی یک محصول موفق به دریافت استاندارد هایی مانند IPX5، IPX7 یا IP67 می شود، به این معنا نیست که سازنده تنها با چند آزمایش ساده آن را بررسی کرده است. هر یک از این استاندارد ها بر اساس دستورالعمل های مشخص و در شرایط کنترل شده آزمایش می شوند تا میزان مقاومت دستگاه در برابر نفوذ آب یا گرد و غبار اندازه گیری شود.

نوع آزمایش با توجه به سطح استاندارد متفاوت است. در آزمایش های مربوط به پاشش آب، عواملی مانند فشار آب، شدت جریان، زاویه برخورد، فاصله نازل و مدت زمان آزمایش همگی از قبل تعیین شده اند. به همین دلیل، نتیجه این تست ها قابل مقایسه و تکرار است و شرکت های مختلف نمی توانند شرایط آزمایش را به دلخواه خود تغییر دهند.

برای استاندارد هایی که شامل مقاومت در برابر گرد و غبار هستند، محصول داخل محفظه ای قرار می گیرد که ذرات بسیار ریز گرد و غبار در آن به گردش در می آیند. اگر پس از پایان آزمایش هیچ ذره ای به بخش های حساس دستگاه نفوذ نکند، محصول می تواند بالاترین سطح حفاظت در برابر گرد و غبار را دریافت کند.

با وجود دقت بالای این آزمایش ها، باید به یک نکته مهم توجه داشت. تمام تست های استاندارد IP در محیط های ایزوله و با آب شیرین انجام می شوند. این شرایط لزوما با استفاده روزمره یکسان نیست. برای مثال، تماس دستگاه با آب دریا، آب استخر، مایعات شوینده، بخار داغ یا آب با فشار بسیار زیاد، ممکن است شرایطی متفاوت از آزمایش های استاندارد ایجاد کند و باعث آسیب به محصول شود.

تفاوت استاندارد های IPX4، IPX5، IPX7، IP67 و IP68

همه استاندارد های IP میزان مقاومت یکسانی در برابر آب ارائه نمی دهند. هر سطح برای شرایط خاصی طراحی و نوع آزمایش آن با سایر سطوح تفاوت دارد. به همین دلیل، انتخاب استاندارد مناسب باید بر اساس نوع استفاده از محصول انجام شود، نه صرفا عدد بزرگ تر.

استاندارد IPX4

استاندارد IPX4 نشان می دهد دستگاه در برابر پاشش آب از جهات مختلف مقاوم است. این سطح برای محصولاتی مناسب است که ممکن است در استفاده روزمره با قطرات آب یا رطوبت مواجه شوند، اما برای غوطه ور شدن در آب طراحی نشده اند.

محصولات دارای استاندارد IPX4 معمولا در شرایط زیر عملکرد مناسبی دارند:

• عرق کردن هنگام ورزش
• باران ملایم
• پاشش اتفاقی آب
• رطوبت محیط

در مقابل، استفاده از این محصولات زیر دوش و جریان مستقیم آب یا استفاده داخل استخر می تواند باعث آسیب شود.

استاندارد IPX5

استاندارد IPX5 یک سطح بالاتر از IPX4 محسوب می شود. در این سطح، دستگاه می تواند فشار بیشتری از آب را تحمل کند و در برابر پاشش مستقیم آب نیز مقاومت داشته باشد.

این استاندارد برای استفاده در شرایطی مانند موارد زیر مناسب است:

• باران شدید
• شستشوی سطحی با جریان کم آب
• استفاده در محیط های مرطوب
• فعالیت های ورزشی در فضای باز

با وجود مقاومت بیشتر، IPX5 همچنان برای غوطه ور شدن در آب طراحی نشده است. بنابراین افتادن دستگاه داخل استخر یا استفاده طولانی مدت در آب می تواند به آن آسیب برساند.

استاندارد IPX7

استاندارد IPX7 یکی از شناخته شده ترین سطوح مقاومت در برابر آب است. محصولی که این استاندارد را دریافت می کند، می تواند برای مدت زمان مشخص در آب شیرین و در عمق محدود غوطه ور شود، بدون اینکه عملکرد آن دچار مشکل شود.

با این حال، IPX7 به معنای مناسب بودن برای شنا، غواصی یا قرار گرفتن طولانی مدت در آب نیست. همچنین این آزمایش با آب شیرین انجام می شود و شامل آب شور، آب استخر یا مایعات دیگر نمی شود.

استاندارد IP67

استاندارد IP67 یکی از پرکاربردترین گواهی های مقاومت در برابر عوامل محیطی در تجهیزات الکترونیکی است. برخلاف استاندارد های IPX که تنها مقاومت در برابر آب را مشخص می کنند، در IP67 هر دو عامل گرد و غبار و آب مورد ارزیابی قرار می گیرند.

در این استاندارد، عدد 6 به معنای بالاترین سطح حفاظت در برابر نفوذ گرد و غبار است. به عبارت دیگر، ذرات ریز گرد و غبار نمی توانند وارد بخش های حساس دستگاه شوند. عدد 7 نیز نشان می دهد که محصول توانسته آزمایش غوطه وری موقت در آب را با موفقیت پشت سر بگذارد.

به همین دلیل، محصولاتی که دارای استاندارد IP67 هستند، برای استفاده در محیط های پر گرد و غبار، طبیعت گردی، کارگاه ها و همچنین شرایطی که احتمال تماس اتفاقی با آب وجود دارد، گزینه مطمئن تری محسوب می شوند.

امروزه بسیاری از گوشی های هوشمند، اسپیکر های بلوتوث، ساعت های هوشمند و تجهیزات صنعتی از این استاندارد استفاده می کنند، زیرا علاوه بر مقاومت در برابر آب، حفاظت مناسبی در برابر گرد و غبار نیز ارائه می دهند.

استاندارد IP68

IP68 یکی از بالاترین استاندارد های رایج در محصولات مصرفی است و معمولا در گوشی های پرچمدار، ساعت های هوشمند و برخی تجهیزات حرفه ای استفاده می شود. در این استاندارد نیز عدد 6 نشان دهنده حفاظت کامل در برابر گرد و غبار است، اما عدد 8 بیانگر مقاومت بیشتر در برابر نفوذ آب نسبت به IP67 است.

نکته مهم اینجاست که استاندارد IP68 یک عمق یا زمان مشخص را تعیین نمی کند. حداقل الزامی که در این سطح وجود دارد، مقاومت بیشتر از IP67 است، اما شرایط دقیق آزمایش توسط سازنده محصول مشخص می شود. برای مثال، ممکن است یک شرکت مقاومت در عمق 1.5 متر را اعلام کند، در حالی که شرکت دیگری محصول خود را برای عمق 2 متر یا بیشتر آزمایش کرده باشد.

به همین دلیل، هنگام خرید محصول دارای IP68 بهتر است علاوه بر مشاهده این گواهی، مشخصاتی که توسط سازنده درباره عمق و مدت زمان مجاز تماس با آب را نیز بررسی کنید.

جدول مقایسه استاندارد های IPX4، IPX5، IPX7، IP67 و IP68

اگر فرصت مطالعه توضیحات کامل هر استاندارد را ندارید، جدول زیر می تواند تفاوت آنها را به صورت خلاصه نشان دهد.

استاندارد	مقاومت در برابر پاشش آب	غوطه وری در آب	مقاومت در برابر گرد و غبار	کاربرد رایج
IPX4	دارد	ندارد	مشخص نیست	هدفون ورزشی، هندزفری، ساعت هوشمند
IPX5	دارد	ندارد	مشخص نیست	اسپیکر بلوتوث، تجهیزات فضای باز
IPX7	دارد	دارد (غوطه وری موقت)	مشخص نیست	اسپیکر، هدفون، چراغ کمپینگ
IP67	دارد	دارد (غوطه وری موقت)	حفاظت کامل	گوشی موبایل، اسپیکر، تجهیزات صنعتی
IP68	دارد	دارد (بیشتر از IP67)	حفاظت کامل	گوشی های پرچمدار، ساعت هوشمند، تجهیزات حرفه ای

انتخاب استاندارد مناسب بر اساس نوع محصول

انتخاب استاندارد مناسب تنها به این بستگی ندارد که کدام عدد بزرگ تر است. مهم تر از آن، نوع استفاده شما از محصول است. برای مثال، هدفونی که فقط هنگام ورزش استفاده می شود، الزاما به استاندارد IP68 نیاز ندارد. در مقابل، اگر قرار است یک اسپیکر را در سفر، کنار استخر یا طبیعت همراه خود داشته باشید، انتخاب استاندارد بالاتر می تواند از آسیب های احتمالی جلوگیری کند.

جدول زیر نشان می دهد هر گروه از محصولات معمولا به چه سطحی از مقاومت در برابر آب نیاز دارند.

نوع محصول	حداقل استاندارد پیشنهادی	استاندارد ایده آل	دلیل
هدفون و هندزفری	IPX4	IPX5 یا IPX7	مقاومت در برابر عرق، باران و استفاده ورزشی
ساعت هوشمند	IPX5	IP67 یا IP68	استفاده روزمره، ورزش و تماس موقت با آب
اسپیکر بلوتوث	IPX5	IPX7 یا IP67	مناسب برای فضای باز، سفر، کمپینگ و کنار استخر
گوشی موبایل	IP67	IP68	محافظت در برابر گرد و غبار و افتادن اتفاقی در آب
پاوربانک	IPX5	IP67	استفاده در طبیعت، سفر و محیط های مرطوب
چراغ کمپینگ و فضای باز	IPX5	IP67 یا IP68	مقاومت در برابر باران، گرد و غبار و شرایط محیطی سخت

تفاوت Waterproof با Water Resistant

اصطلاحات Waterproof و Water Resistant معمولا به جای یکدیگر استفاده می شوند، اما از نظر فنی یکسان نیستند. آشنایی با تفاوت این دو عبارت به شما کمک می کند هنگام خرید ایرپاد، اسپیکر، ساعت هوشمند یا گوشی موبایل، برداشت درستی از میزان مقاومت آنها در برابر آب داشته باشید.

Water Resistant به معنای مقاوم در برابر آب است. محصولی که با این عنوان عرضه می شود، می تواند در شرایط مشخص مانند پاشش آب، باران یا تماس محدود با رطوبت بدون مشکل کار کند، اما این مقاومت محدود است و نباید آن را برای استفاده طولانی مدت در آب مناسب دانست.

در مقابل، Waterproof به معنای ضد آب است و نشان می دهد محصول در شرایط مشخصی از نفوذ آب محافظت می شود. با این حال، حتی این عبارت نیز به معنای مقاومت نامحدود در برابر آب نیست. میزان مقاومت همیشه به استاندارد IP، عمق آب، مدت زمان تماس و شرایط آزمایش بستگی دارد.

به همین دلیل، نباید تنها به عبارت Waterproof روی جعبه اعتماد کنید. آنچه اهمیت بیشتری دارد، گواهی IP محصول است؛ زیرا دقیقا مشخص می کند دستگاه تا چه سطحی در برابر آب و گرد و غبار آزمایش شده است.

تاثیر تعمیر و فرسودگی در محصولات دارای استانداد IP

یکی از اشتباهات رایج کاربران این است که تصور می کنند اگر یک گوشی، ساعت هوشمند، هدفون یا اسپیکر دارای استاندارد IP67 یا IP68 باشد، این مقاومت در تمام طول عمر دستگاه بدون تغییر باقی می ماند. در حالی که استاندارد IP تنها شرایط محصول در زمان آزمایش و زمانی که دستگاه کاملا سالم است را نشان می دهد.

مقاومت در برابر آب به مجموعه ای از قطعات مانند نوارهای آب بندی، چسب های مخصوص، درزگیرها و طراحی بدنه بستگی دارد. هر عاملی که باعث تغییر در ساختار اولیه دستگاه شود، می تواند میزان مقاومت آن در برابر نفوذ آب را کاهش دهد.

تاثیر ضربه روی مقاومت ضد آب

ضربه به دستگاه، حتی اگر آسیب ظاهری مشخصی ایجاد نکند، ممکن است باعث ایجاد ترک های بسیار کوچک در بدنه، تغییر جای قطعات یا آسیب به بخش های آب بندی شود. این آسیب ها معمولا با چشم مشخص نمی شوند، اما می توانند مسیر ورود رطوبت به داخل دستگاه را ایجاد کنند.

تعمیر و تعویض قطعات

باز شدن دستگاه برای تعمیر یا تعویض باتری و نمایشگر یکی از مهم ترین عواملی است که می تواند روی مقاومت در برابر آب تاثیر بگذارد. در بسیاری از محصولات، آب بندی کارخانه ای با استفاده از چسب ها و نوارهای مخصوص انجام می شود. هنگام باز شدن دستگاه، این لایه های محافظ ممکن است آسیب ببینند و اگر فرآیند مونتاژ مجدد با تجهیزات و مواد مناسب انجام نشود، مقاومت اولیه دستگاه کاهش پیدا می کند.

به همین دلیل، دستگاهی که قبلا تعمیر شده است، نباید دقیقا مانند یک محصول کاملا نو در برابر آب استفاده شود.

فرسودگی واشرهای آب بندی

حتی بدون ضربه یا تعمیر، مقاومت ضد آب دستگاه ها در طول زمان ممکن است کاهش پیدا کند. واشرها، چسب های آب بندی و قطعات محافظ در اثر عواملی مانند گرما، سرما، استفاده مداوم و تغییرات محیطی به مرور فرسوده می شوند.

به همین دلیل، استاندارد IP را نباید یک ویژگی دائمی و بدون تغییر در نظر گرفت. این استاندارد میزان مقاومت دستگاه را در شرایط مشخص آزمایش نشان می دهد، نه تضمین عملکرد آن برای تمام سال های استفاده.

استاندارد IP را بشناسید و آگاهانه انتخاب کنید

در بررسی مشخصات و عملکرد محصولات مختلف از جمله اسپیکرهای بلوتوث، هدفون های بی سیم و سایر لوازم جانبی دارای استاندارد های IPX5، IPX7، IP67 و IP68 می توان مشاهده کرد که این استاندارد ها در استفاده های روزمره مانند ورزش، بارندگی، پاشش آب یا افتادن اتفاقی دستگاه در آب، سطح مناسبی از محافظت را ارائه می دهند. با این حال، شرایطی مانند تماس طولانی مدت با آب شور، آب استخر، مواد شوینده، بخار، آب داغ یا باقی ماندن دستگاه در آب، خارج از محدوده بسیاری از آزمایش های استاندارد هستند و می توانند به مرور زمان روی عملکرد آب بندی محصول تاثیر بگذارند.

همچنین نباید فراموش کرد که ضربه خوردن دستگاه، باز شدن آن برای تعمیر، تعویض باتری یا نمایشگر و حتی فرسودگی طبیعی واشرهای آب بندی، ممکن است مقاومت اولیه محصول را کاهش دهد. به همین دلیل، استاندارد IP یک معیار ارزشمند برای مقایسه محصولات است، اما رعایت اصول نگهداری همچنان مهم ترین عامل در حفظ عملکرد و افزایش طول عمر دستگاه محسوب می شود.

اگر قصد خرید اسپیکر، هدفون، ساعت هوشمند یا سایر لوازم جانبی دارای استاندارد ضد آب را دارید، پیشنهاد می کنیم پیش از انتخاب، مشخصات فنی هر محصول را به دقت بررسی کنید. در فروشگاه آنلاین لوازم جانبی موبایل یونیتل مشخصات فنی، استاندارد های IP، تصاویر واقعی و اطلاعات کاربردی هر محصول به صورت کامل درج شده است تا بتوانید با آگاهی بیشتر، گزینه ای متناسب با نیاز و بودجه خود انتخاب کنید.

سوالات متداول درباره استاندارد های ضد آب و IP